Sunday, February 22, 2015

“Ο κύκλος” του Dave Eggers

Το μέλλον του πλανήτη είναι ψηφιακό, ή μάλλον το μέλλον είναι σήμερα. Ο κίνδυνος να διοχευτεί όλη η ζωή-μας μέσα στον ψηφιακό λαβύρινθο και να μετατραπεί σε απρόσωπες σχέσεις, ποσοτικά δεδομένα, πολλά σχόλια και likes… είναι εδώ!
 

Αμερικάνικος με amaretto:
Dave Eggers
“The Circle”
2013
Ο κύκλος
μετ. Ι. Διονυσοπούλου
εκδόσεις Kέδρος
2014
 

 
          Οι άνθρωποι που μεγαλώνουν με κουλτούρα facebook, οι νέοι που απαξιώνουν το ιδιωτικό-οικογενειακό και προκρίνουν το δημόσιο-φιλοπαρεΐστικο, τα άτομα του σήμερα που θεοποιούν την παγκοσμιοποίηση και τις απειράριθμες σχέσεις (ψεύτικες σχέσεις) που τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ευνοούν και εν πολλοίς υπαγορεύουν πρέπει να διαβάσουν αυτό το βιβλίο.
 
Ο Αμερικάνος συγγραφέας πετυχαίνει κάτι ορατό που όμως ίσως μόνο εκείνος καταφέρνει να το σκηνοθετήσει μπροστά στα μάτια-μας τόσο εύγλωττα, τόσο παραστατικά, τόσο εύστοχα.

 
          Η Μέι προσλαμβάνεται σε μια μεγάλη εταιρία τεχνολογίας, με το όνομα “Κύκλος”, και αναλαμβάνει τα καθήκοντά-της με ενθουσιασμό γι’ αυτήν τη μεγάλη ευκαιρία. Τα πράγματα φαίνονται τέλεια, αφού οι εγκαταστάσεις είναι ιδανικές, η μέριμνα των άλλων γι’ αυτήν ιδιαίτερη, οι δυνατότητες για εργασία, ψυχαγωγία και επικοινωνία μέσα στον Κύκλο είναι απίστευτες, οι προσωπικές-της έγνοιες, όπως η αρρώστια του πατέρα-της, τυγχάνουν άμεσης φροντίδας από την εταιρία. Τα παράξενα ξεκινούν από τις άμεσες ή έμμεσες απαιτήσεις του Κύκλου από τα μέλη-του, όχι μόνο να αφιερώνουν όλο-τους το είναι στη δουλειά-τους ώστε να πλησιάσουν το τέλειο, αλλά και να συμμετέχουν ενεργά στις δραστηριότητες των άλλων μελών, ώστε να βρίσκονται σε μια συνεχή κοινωνικότητα. Και με βάση αυτήν την κατεύθυνση απαιτείται, μέσα στην Κύκλεια λογική, να αναρτούν συνεχώς εμπειρίες, να κάνουν likes ή να σχολιάζουν τις εμπειρίες των άλλων, να συμμετέχουν σε γκρουπ και γενικά να βρίσκονται σε ένα διαρκές δίκτυο ανταλλαγών και επαφών.
          Ο Eggers αποδίδει εξαιρετικά την ιδέα με το αφηγηματικό ξεδίπλωμα του μυθιστορήματος, αποδίδει και τη φιλοσοφία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, όπου ο καθένας δεν έχει απλώς άπειρες δυνατότητες αλλά έχει (άτυπες μεν, επιτακτικές δε) υποχρεώσεις να ενημερώνει για τη ζωή-του και να επιδρά με τους άλλους, σε έναν αέναο κύκλο επαφών. Έτσι, η ιδιωτική ζωή εκτίθεται, καθώς αυτό θεωρείται must σε μια ψηφιακή κοινωνία, όπου όλα περνάνε μέσα από το facebook και το twitter. Με αυτήν όμως τη λογική, η ιδιωτική ζωή εξαερώνεται και όλα διοχετεύονται στη χοάνη της δημόσιας σφαίρας, όχι ως συλλογικότητα και αλληλεγγύη αλλά ως μαζοποίηση, εκθεσιμότητα και υποχρεωτική διαφάνεια. Οι άνθρωποι δεν έχουν προσωπικό χώρο, αλλά ζουν σε ένα τεράστιο γυάλινο δωμάτιο, ορατό σε όλους…
          Το βιβλίο αντικατοπτρίζει το “άγχος της εκθέσιμης πολλαπλότητας” που γεμίζει στον σύγχρονο άνθρωπο. Ο τελευταίος οφείλει να έχει σχέσεις, φίλους και οικογενειακούς δεσμούς, να έχει χόμπυ και να τα μοιράζεται, ο ιστολόγος ανάλογα να έχει τόσους επισκέπτες ημερησίως, να δέχεται τόσα σχόλια, να μπαίνει κι αυτός σε τόσα μπλογκ, να μετρά τα στατιστικά-του, να ανοίγεται, να συμμετέχει, να παίζει πολλαπλούς ρόλους, να διασυνδέεται μέσω Fb, να ποστάρει, να κλικάρει, να… Η ποιότητα των σχέσεων έχει αντικατασταθεί με την ποσότητα των “φίλων”! Ο ιδιωτικός, σιωπηλός βίος, στον οποίο μπορεί κανείς να βουλιάξει σε μια άκρη και να διαβάσει, θεωρείται ιδιωτεία! Η απομόνωση αντικοινωνική συμπεριφορά! Η προστασία προσωπικών δεδομένων αδιαφάνεια! Το βιβλίο σου πετάει κατάμουτρα το άγχος της εποχής, που όλο και ζητάει από σένα να δίνεις ατέρμονα το “παρών”.
          Σ’ αυτό το φουτουριστικό μυθιστόρημα, σ’ αυτό το μυθιστόρημα ιδεών, συγκρούονται ο ψηφιακός ολοκληρωτισμός, που ρουφά τα πάντα μέσα-του, και ο εναλλακτικός βίος της ατομικής αυτονομίας. Δυστυχώς, το μήνυμα του έργου είναι απαισιόδοξο. Όχι μόνο επειδή στο τέλος ο Κύκλος νικάει και καταπνίγει εν τοις πράγμασι κάθε απόπειρα αντίστασης, αλλά κυρίως επειδή το κείμενο με τη συγχώνευση τακτικών Ζούκερμαν, επέλασης facebook, δολοφονίας πριγκήπισσας Νταϊάνας από τους διώκτες παπαράτσι, ολοκληρωτικής δημοκρατίας, κυβερνητικής τρομοκρατίας κ.ο.κ. πείθει ότι η πραγματικότητα οδεύει αργά ή γρήγορα προς τα εκεί. 

[Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στις 10/2/2015 στον ιστότοπο In2life. Εδώ αναδημοσιεύεται με εικαστικό διάκοσμο παρμένο από: www.energia.gr, www.everbluetraining.com, kathonewmedia.wordpress.com, www.webworks.ie, download.chip.eu, www.bhosted.nl]
Πατριάρχης Φώτιος 

5 comments:

anagnostria said...

Ακούγεται πολύ ενδιαφέρον. Αμέσως το έψαξα, αλλά το βρήκα στις εκδόσεις "Κέδρος' και όχι "Μεταίχμιο". Είναι δική σου αβλεψία; Και δεν θα έπρεπε ένα τέτοιο βιβλίο να κυκλοφορεί και σε ηλεκτρονική μορφή για μας που είμαστε μακριά από το κέντρο; Με συναρπάζει οτιδήποτε έχει να κάνει με τη σύγχρονη τεχνολογία. Ίσως γιατί λόγω ηλικίας προσπαθώ να προλάβω...

Πατριάρχης Φώτιος said...

Δική-μου αβλεψία
και την αλλάζω πάραυτα.
Κι εγώ απορώ που δεν κυκλοφορεί (ακόμα) σε ηλεκτρονική μορφή, αλλά φαντάζομαι ότι θα βγει σύντομα.
Ως λογοτέχνημα είναι σχετικά επίπεδο,
αλλά θίγει εύγλωττα, ευγλωττότατα,
την αυτοπαγίδευση των χρηστών των μέσων κοινωνικής δικτύωσης
και γι' αυτό αξίζει να προσεχθεί.
Καλή Σαρακοστή
Πατριάρχης Φώτιος

Panos Alexopoulos said...

Να ρωτήσω τι σημαίνει "Τακτικές Ζούκερμαν";

Πατριάρχης Φώτιος said...

Πάνο, καλησπέρα.
Ζούκερμαν είναι το alter ego του Philip Roth,
και το χρησιμοποίησα
(ασαφώς, απ' ό,τι φάνηκε)
για να δείξω αφενός τη χρήση ψευδωνύμου στο διαδίκτυο και στη λογοτεχνία,
και αφετέρου το παιχνίδι μεταξύ υπαρκτής πραγματικότητας και φανταστικής πραγματικότητας.
Πατριάρχης Φώτιος

Panos Alexopoulos said...

Ναι, γνωρίζω τον ήρωα του Ροθ αλλά δεν πήγε το μυαλό μου εκεί γιατί δε νομίζω ότι ο Νέιθαν Ζούκερμαν είναι μια απόπειρα εξιδανικευμένης προβολής του συγγραφέα όπως είναι οι ψηφιακοί εαυτοί των περισσοτέρων χρηστών των social media. Επίσης έχω την εντύπωση ότι πλέον οι χρήστες με ψευδώνυμο είναι μάλλον η μειοψηφία, ακριβώς γιατί η εξιδανικευμένη αυτή προβολή δεν έχει νόημα αν δεν μπορεί να αντιστοιχιστεί με ένα πραγματικό (αν και ελάχιστα γνωστό) πρόσωπο.

Εν πάσει περιπτώσει, η μετάφραση πώς ήταν; Ρωτάω γιατί η απόδοση στα Ελληνικά πολλών τεχνολογικών όρων μπορεί, αν και σωστή, να δώσει αστεία αποτελέσματα.

Καλό βράδυ.