Sunday, January 14, 2018

Κοσμάς Χαρπαντίδης, “Το άκυρο αύριο”

Βουλγαρική κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας, Γερμανική μπότα, Εθνικιστές αντάρτες, αντικομουνισμός, θρησκοληψία, μεταπολεμική Ελλάδα, ακροδεξιά αναγέννηση, ρατσισμός, αίμα… τα υλικά για τη συνταγή είναι εδώ, να δούμε την εκτέλεση.



Κοσμάς Χαρπαντίδης
“Το άκυρο αύριο”
εκδόσεις Πόλις
2017
 


Μια ιστορία αλήθειας και κλείνει το τραύμα (MC Yinka):
Γιατί το διάλεξα; Επειδή μου το έστειλαν οι εκδόσεις Πόλις… Και μια πολύ ωραία αφιέρωση από τον συγγραφέα… Μερικές φορές δυο τέτοιες κινήσεις κερδίζουν.

Τα κακά τα κείμενα / Τη δική μου τη φθορά / Τα ψευτοπαλίκαρα (MC Yinka):
 Πόση σχέση έχει ο πραγματικός Γιώργος Ζορμπάς με τον μυθιστορηματικό Αλέξη Ζορμπά, πόση ο Ισμαήλ με τον γαλανακικό Ισμαήλ Φερίκ πασά; Πόση τώρα ο Πρόδρομος Αρσλάνογλου με τον ιστορικό Αντών Τσαούς;

Ο αρνητικός ήρωας του Χαρπαντίδη αφορμάται βέβαια από τον ανατολικομακεδόνα εθνικιστή της δεκαετίας του ’40. Αλλά δεν ταυτίζεται ούτε αντιγράφει το ιστορικό alter ego του. Σε κάποια σημεία μάλιστα συνυπάρχουν μέσα στο μυθιστόρημα, αν και το μυαλό όποιων ξέρουν την Ιστορία της βουλγαρογερμανικής κατάκτησης της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης τα δύο πρόσωπα αντανακλώνται αμοιβαία. Ο Αρσλάνογλου είχε στήσει το αντάρτικό του στα βουνά γύρω από τη Μικρόπολη (Δράμα). Και ξιφουλκούσε με αιματηρή βία εναντίον των Βουλγάρων (θετική δράση στο πλαίσιο της Αντίστασης). Αλλά και εναντίον των Αριστερών (Εμφύλια διαμάχη που συνεχίστηκε το 1946-1949). Και αργότερα, όταν εκλεγόταν δήμαρχος για τρεις δεκαετίες, μέχρι το 1982 όταν εξαφανίστηκε μυστηριωδώς.

Την ιστορία του τη γράφει η Αθηνά Παγκρατίδη, κόρη του γραμματέα του Παγκράτη Παγκρατίδη. Ο οποίος κάποια στιγμή απομακρύνθηκε από το περιβάλλον του Αρσλάνογλου. Έτσι, με συνεχή πηγαινέλα το μυθιστόρημα στήνει γρήγορες σκηνές από το 1941 μέχρι το 2011. Εβδομήντα χρόνια εθνικιστικής βίας, που συνεχίστηκε και μετά τον θάνατο του αιμοβόρου ανταρτάρχη. Καθώς κληροδοτήθηκε στην ακροδεξιά οργάνωση “Σπαρτιατική Λάβρυς” τόσο η έφεση στη βία όσο και η εθνικιστική προς τους μετανάστες επιθετικότητα. Κι ο Αρσλάνογλου γίνεται σύμβολο, ηρωικός θρύλος, αντικείμενο εκμετάλλευσης από εκκλησιαστικούς κύκλους που θέλουν την αγιοποίησή του. Ευτυχώς η επίσημη Εκκλησία ανθίσταται), λάβαρο μιας ακραίας νοοτροπίας που περίμενε στο χώμα να ξανακαρπίσει.

Ορισμένα σημεία του μυθιστορήματος είναι αρκούντως καίρια σαν μικρά διηγήματα. Το νόημά τους αποστάζεται μέσα στην αυτοτέλειά τους. Και δυο-τρεις σελίδες δίνουν το στίγμα της εποχής και της αφήγησης. Γενικότερα, η ιστορία του Αρσλάνογλου δείχνει πώς συγχέονται πατριωτισμός και εθνικισμός. Ορθοφροσύνη και αντικομουνισμός. Πίστη στον εαυτό και στα όπλα. Ελληνικός τσαμπουκάς και πείσμα, τόλμη και ξεροκεφαλιά. Ντομπροσύνη και απατεωνιά, θρησκευτικότητα και θρησκοληψία…

Από την άλλη, το κείμενο πάσχει ως λογοτεχνικό σύμπαν, αφού αποτελείται από πολλές ψηφίδες οι οποίες δεν ενώνονται σε ένα καλοδεμένο σύνολο. Πολλά επεισόδια του τότε (δεκαετία 1940) και του ύστερα (1950, έπειτα το 1982, άλλα αργότερα και σήμερα): αλλά όλα αυτά δεν δένουν σε ένα αλληλοσυμπληρούμενο κείμενο, όπου όλα συνδέονται σε ένα εντελεχές σύνολο. Στην ουσία πρόκειται για πολλά συρραμμένα επεισόδια: η μόνη κορύφωση που έχουν είναι η αποκάλυψη των ποικίλων φαινομένων που εξηγούν τα παρουσιαζόμενα ως θαύματα του Πρόδρομου Αρσλάνογλου.

Και τέλος τα πρόσωπα, εκτός από τον κεντρικό “ήρωα”, που σκιαγραφείται εκτενώς και ποικιλοτρόπως, είναι απόντα. Η αφηγήτρια, πλην δυο πινελιών, είναι αόρατη, η σχέση της με τον πατέρα της επιδερμικά δοσμένη. Το γιατί ο πατέρας της έφυγε από τον κύκλο του Αρσλάνογλου αδιευκρίνιστος και αβαρύς. Οι άλλοι από τις θεούσες υποστηρίκτριές του έως τον Λάμπρο που σχετιζόταν με την Αθηνά αλλά στο τέλος κόλλησε στη “Σπαρτιατική Λάβρυ” κι από τον αντίπαλο Πετρόπουλο ως τον Υπουργό είναι κομπάρσοι, φτηνοί και άχρωμοι, σε ένα μη-μυθιστορηματικό σκηνικό.


Το μυαλό μου ν’ ανοίξει να δώσει τροφή στην πένα (MC Yinka):
Είδα μια καλή ιδέα, μια ιδέα στηριγμένη στην Ιστορία και σε έναν θρύλο της περιοχής, θρύλο που έχει σωρεύσει πολλά μυθεύματα γύρω του. Αλλά η μυθιστορηματική της πραγμάτωση κόλλησε στον χειρισμό της υπόθεσης και των προσώπων.

Πάπισσα Ιωάννα

Tuesday, January 09, 2018

Έλενα Πονιατόφσκα, “Το τρένο θα περάσει πρώτο”

Μεξικό. Οι σιδηροδρομικοί απεργούν και παραλύουν τον κόσμο. Η μαχητικότητά τους είναι συγκινητική. Είναι ένας άνεμος αισιοδοξίας ότι οι μάχες μπορούν να έχουν αίσιο τέλος. Ουτοπία ή ρεαλισμός;



Elena Poniatowska
“El tren pasa primero”
2007

Έλενα Πονιατόφσκα
“Το τρένο θα περάσει πρώτο”
μετ. Μ. Μπονάτσου
εκδόσεις Καστανιώτη -2017


Μια ιστορία αλήθειας και κλείνει το τραύμα (MC Yinka):
Βραβείο Cervantes για το σύνολο του έργου της συγγραφέως και βραβείο Rómulo Gallegos για το συγκεκριμένο μυθιστόρημα.

Τα κακά τα κείμενα / Τη δική μου τη φθορά / Τα ψευτοπαλίκαρα (MC Yinka):
Η Poniatowska, διαβάζω, διακρίνεται για τη σύζευξη λογοτεχνίας και δημοσιογραφίας. Κι αυτό το βιβλίο της συνδυάζει το ιστορικό και χρονογραφικό χαρακτήρα με τη μυθοπλασία. Πρόκειται για την απεργία των σιδηροδρομικών που παρέλυσε τη χώρα του Μεξικό κάπου στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια. Η νίκη των απεργών κι η μισθολογική και θεσμική αναβάθμισή τους γιορτάστηκε ως νίκη του λαού απέναντι στο κεφάλαιο και στους Αμερικάνους που έλεγχαν την οικονομία της χώρας.

Πρωτεργάτης της απεργίας είναι ο Trinidad Pineda Chiñas. Ο οποίος αναδεικνύεται αδιαμφισβήτητος ηγέτης του εργατικού κινήματος και εκλέγεται  γενικός γραμματέας του συνδικαλιστικού οργάνου των σιδηροδρομικών. Μέχρι τότε επικεφαλής οριζόταν από την κυβέρνηση, με αποτέλεσμα να ελέγχονται τα συνδικάτα και να ξεπουλιούνται οι αγώνες. Τώρα ο Trinidad χαράζει μια σταθερή γραμμή. Ο Τύπος τον κατηγορεί για κομουνιστή, ενώ ο ίδιος δεν διστάζει να έρθει σε αντίθεση και με τα κομουνιστικά-σοσιαλιστικά κόμματα. Ως ιδεαλιστής κομουνιστής δίνει έναν σκληρό αγώνα, ακόμα και εναντίον των συντρόφων του, που δειλιάζουν.

Στην ουσία η Poniatowska μετατρέπει σε ρεπορταζιακό μυθιστόρημα ή σε μυθιστορηματική βιογραφία τα γεγονότα του 1958-1959: http://nvdatabase.swarthmore.edu/content/mexican-railroad-workers-strike-wages-and-union-rights-1958-1959. Τότε έγινε μια μαζική απεργία των σιδηροδρομικών υπό την ηγεσία του Demetrio Vallejo. Ο οποίος φυλακίστηκε τελικά για τους αγώνες του.

Η Μεξικάνα συγγραφέας γράφει μ’ έναν μαχητικό και ορμητικό τρόπο. Όλα σαρώνονται απ’ την ενέργεια των απεργών και την αισιοδοξία της νίκης. Η γραφή της, ζωντανή και καταιγιστική, παρασέρνει κι εμάς στη λαίλαπα μιας ταξικής μάχης, που αποβαίνει νικηφόρα. Η ιστορία παρουσιάζεται ζωντανή μ’ αλλαγμένα τα ονόματα, αλλά ανάγλυφη την ατμόσφαιρα και το επαναστατικό κλίμα της απεργίας.
 
Το μυαλό μου ν’ ανοίξει να δώσει τροφή στην πένα (MC Yinka):
Mε κέρδισε η πνοή κι η μαχητικότητα. Μ’ άφησε αποστασιοποιημένη η μετατροπή της σειράς απεργιών σε λογοτεχνία.


> Η Έλενα Πονιατόφσκα (ολόκληρο το όνομά της Helene Elizabeth Louise Amelie Paula Dolores) γεννήθηκε στο Παρίσι, το 1932. Ο πατέρας της, απόγονος Πολωνών ευγενών, και η μεξικανικής καταγωγής μητέρα της, μετανάστευσαν στο Μεξικό το 1942, όταν η μελλοντική συγγραφέας ήταν μόλις δέκα χρονών. Εκεί μεγάλωσε, αλλά αργότερα σπούδασε στη Γαλλία, τις ΗΠΑ και φυσικά στη δεύτερη πατρίδα της. Από το 1954 ασχολείται με τη δημοσιογραφία, θεωρώντας την όχι επάγγελμα, αλλά κοινωνικό λειτούργημα· παράλληλα συνέγραφε και πολλά βιβλία (μυθιστορήματα, δοκίμια, ρεπορτάζ, διηγήματα και θεατρικά εργα), ενώ για ένα διάστημα δίδαξε και σε πανεπιστήμια του Μεξικού.
Το πρώτο της μυθιστόρημα εκδόθηκε το 1969 ("Hasta no verte Jesus mio") και βασιζόταν στις διηγήσεις του Χεσού Παλάνκο, ενός εργάτη γης που είχε συμμετάσχει στον Μεξικανικό εμφύλιο πόλεμο, στις αρχές του 20ού αιώνα.
Το επόμενο βιβλίο της ήταν το "La noche de Tlatelolco" (1971) και βασιζόταν στη σφαγή των φοιτητών, στην Πόλη του Μεξικού, την οποία διέταξαν ο τότε πρόεδρος της χώρας Ντιάς Ορτάζ και ο υπουργός του των Εσωτερικών (και κατοπινός πρόεδρος) Λουίς Ετσεβερία, στις 2 Οκτωβρίου του 1968. Το μακελειό εκείνο (η βρετανική εφημερίδα Guardian υπολόγισε σε 350 τους νεκρούς φοιτητές), που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά, εξακολουθεί ν' αποτελεί μαύρη κηλίδα στην ιστορία του Μεξικού ως σήμερα, και οι υπεύθυνοί του δεν δικάστηκαν ποτέ. Παρότι γράφτηκαν πολλά βιβλία γι' αυτό, το συγκεκριμένο έργο της Πονιατόφσκι, ένα από τα δημοφιλέστερά της, αποτέλεσε ορόσημο για τη μεξικανική λογοτεχνία, γιατί χειρίστηκε πολλές και διαφορετικές πηγές στη συγγραφή του (ρεπορτάζ, προφορικές διηγήσεις, μαρτυρίες όσων επέζησαν από τη φοβερή σφαγή, επίσημα έγγραφα, άρθρα εφημερίδων κτλ.) Η Πονιατόφσκα ακολούθησε το ίδιο στιλ και σε άλλα βιβλία της με θέματα, όπως τον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο ή τον αγώνα των Ζαπατίστας στην επαρχία Τσιάπας του Μεξικού.
Άλλα έργα της: "Querido Diego, te abraza" (μυθιστόρημα, 1978, βασισμένο σε υποθετικές επιστολές που κάποια γυναίκα στέλνει στον ζωγράφο Ντιέγκο Ριβέρα), "La casa de la tierra" (διηγήματα, 1980), "El ultimo guajalote" (δοκίμιο, 1982), "Moletiques y pasiones" (μυθιστόρημα, 1987), "La flor de lis" (μυθιστόρημα, 1988), "Tinisima" (μυθιστόρημα, 1992, βασισμένο στον βίο της Ιταλίδας φωτογράφου Τίνας Μοντότι, που έζησε στο Μεξικό το πρώτο ήμισυ του 20ού αίωνα) κ.ά.
Το 2001, το τελευταίο μυθιστόρημά της, "Το δέρμα του ουρανού" (La piel del cielo), βραβεύτηκε από διεθνή επιτροπή, αποτελούμενη από ισπανόγλωσσους συγγραφείς, με το βραβείο, Alfaguara 2001, ξεχωρίζοντας ανάμεσα στα καλύτερα 592 ισπανόγλωσσα μυθιστορήματα του προηγούμενου έτους, επειδή "η συγγραφέας κινεί με πρωτοφανή δύναμη τα πρόσωπα του έργου της".
Η Έλενα Πονιατόφσκα τιμήθηκε επιπλέον με το βραβείο Xavier Villaurrutia, το 1971, αλλά το αποποιήθηκε. Ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτωρ των Πανεπιστημίων Columbia της Νέας Υόρκης, του Sinaloa, της Toluca και του Πανεπιστημίου της Φλόριντα. Επίσης, το 1979 έλαβε το Εθνικό Βραβείο Δημοσιογραφίας του Μεξικού.

Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, January 07, 2018

ΒΙΒΛΙΟΦΙΛΙΚΟ το 2018

Η
νέα
χρονιά
δεν φέρνει
δώρα, θα είναι ίδια
με
κάθε άλλη,
αν δεν την εμπλουτίσουμε
με δικές μας πινελιές. Τα βιβλία δεν
είναι στόχος, δεν είναι αυτοσκοπός. Είναι το μέσο
για να ξαναβρούμε
τον εαυτό μας, να ξαναδούμε τη ζωή με άλλο
πρίσμα και ν' αντιληφθούμε πόσο φτωχός είναι ο κόσμος
μέσα στα πλούτη του, πόσο μίζερος χωρίς πνευματικότητα κι αγάπη.
φως,
φως,
φως,
φως,

φως!

Χρόνια πολλά σε όλους, 
χρόνια πολλά και στους Γιάννηδες και τις Ιωάννες.
Πάπισσα Ιωάννα



(Πέρα απ' τη γιορτή μου,
σήμερα είναι κι η επέτειος του θανάτου του Εμμανουήλ Ροΐδη (7 Ιανουαρίου 1904),
 του συγγραφέα που κατά έναν τρόπο με γέννησε)

Friday, December 22, 2017

ΔΙ-ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗΝ ΚΑΘΟΜΑΙ ΑΕΡΓΟΣ (Καρούζος)

Κλείνοντας το Βιβλιοκαφέ για τις γιορτές, όπως κάθε χρόνο,
αφήνει αμανάτι μια σειρά ερωτήσεων,
για να βάλει μερικές σκέψεις δίπλα στο πιάτο με τα μελομακάρονα και στο ποτήρι με το γιορτινό κρασί.

1.Σε ποιο έργο του Γιάννη Μακριδάκη συν-υπάρχουν ένας ναυτικός και μια πόρνη;
α. Η πρώτη φλέβα
β. Περί Στεφάνου
γ. Η άλωση της Κωνσταντίας
δ. Λαγού μαλλί

2. Ποιο μυθιστόρημα της Ιωάννας Καρυστιάνη έγινε ταινία;
α. Τα σακιά
β. Η μικρά Αγγλία
γ. Κοστούμι στο χώμα
δ. Σουέλ

3. Σε ποια δεκαετία γεννήθηκε ο Ιωάννης Κονδυλάκης;
α. 1860-1870
β. 1870-1880
γ. 1880-1890
δ. 1890-1900

4. Ποια από τις παρακάτω συγγραφείς είναι Βραζιλιάνα;
α. Άνα Μαρία Σούα
β. Ιζαμπέλ Αλιέντε
γ. Έλενα Πονιατόφσκα
δ. Κλαρίσε Λισπέκτορ

5. Ποιος Γερμανός συγγραφέας αυτοκτόνησε;
α. Wolfgang Herrndorf
β. Hermann Hesse
γ. Thomas Mann
δ. Winfried Georg Sebald

6. Ποιο από τα παρακάτω βιβλία διαδραματίζεται στην Τσετσενία;
α. “Η συριακή διαθήκη” του Barouk Salamé
β. “Η σκούπα και το σύστημα” του David Foster Wallace
γ. “Ένα πρωί, νωρίς” της Virginia Baily
δ. “Ο τσάρος της αγάπης και της τέκνο” του Anthony Marra.

7. Ποιος από τους παρακάτω συγγραφείς είναι/ήταν Καθολικός;
α. Jo Nesbo
β. Γκράχαμ Γκρην
γ. Paul Auster
δ. Manes Sperber


8. “Απόψε δεν έχουμε φίλους”. Σε ποια πεζογράφο ανήκει το έργο;
α. Αργυρώ Μαντόγλου
β. Τζούλια Γκανάσου
γ. Σοφία Νικολαΐδου
δ. Λουκία Δέρβη

9. Ποιος είναι ο δημιουργός του ποιήματος “Η μπαλάντα του κυρ Μέντιου”;
α. Γιώργος Σουρής
β. Κώστας Βάρναλης
γ. Παναγιώτης Σούτσος
δ. Αλέξανδρος Σούτσος

10. Ποιος συγγραφέας κατάγεται από τη Νότια Αφρική;
α. John Maxwell Coetzee
β. Michael Ontaaje
γ. Ian McEwan
δ. Marlon James

Μην τα γκουγκλάρετε! Σας βλέπω!
Καλά Χριστούγεννα

Πάπισσα Ιωάννα

Sunday, December 17, 2017

Γιάννης Μακριδάκης, “Όλα για καλό”

Αν λάβουμε τοις μετρητοίς τον τίτλο, πρέπει να αισιοδοξούμε. Πίσω απ’ την προσφυγιά, ανοίγεται μια νέα πατρίδα. Πίσω απ’ την προκατάληψη, μια ζεστή αγκαλιά. Πίσω απ’ τις δυσκολίες, νέες ευκαιρίες.



Γιάννης Μακριδάκης
“Όλα για καλό”
εκδόσεις Εστία -2017


Μια ιστορία αλήθειας και κλείνει το τραύμα (MC Yinka):
Τ’ όνομα του Μακριδάκη συζητιέται στο Βιβλιοκαφέ όσο θυμάμαι την παρουσία μου εδώ. Ο Π.Φ. είχε γράψει ότι έχουμε διαβάσει όλα του τα βιβλία. Αν και δεν είμαι σίγουρη ότι εγώ όντως τάχω διαβάσει.

Τα κακά τα κείμενα / Τη δική μου τη φθορά / Τα ψευτοπαλίκαρα (MC Yinka):
Κέντρο του τελευταίου βιβλίου του συγγραφέα δεν είναι οι μετανάστες-πρόσφυγες. Ούτε οι λεπροί. Είναι μάλλον οι προκαταλήψεις. Οι μετανάστες που είναι πάντα ένας μικρός μπελάς. Οι λεπροί που ακόμα και σήμερα θεωρούνται εξοβελιστέοι. Και μάλιστα οι απόγονοί τους δεκαετίες μετά θεωρούνται επίφοβοι φορείς της ασθένειας.

Ο αφηγητής Δημοσθένης ψάχνει να βρει αθόρυβα το νήμα για να βγει από έναν λαβύρινθο μυστικών. Ποιος είναι ο ξέπαπας Μιχάλης που βρίσκει θάνατο μια καταρρακτώδη νύχτα; Ήταν μήπως αυτοκτονία; Και η συμπαθής Κατερίνα που ήρθε εθελόντρια στο κέντρο μεταναστών τι τη συνδέει με το νησί; Κι ο ίδιος ο Δημοσθένης άθελά του θα γίνει φορέας ενός μυστικού που αφορά τη ζωή του. Η ιστορία που ξεκινά με τον θάνατο του Μιχάλη και τον θάνατο ενός πρόσφυγα συνεχίζεται σε ιστορίες που καλύπτουν κενά από το παρελθόν. Σαν η λαϊκή ψυχή μέσω της μνήμης να μπορεί να ξαναγράψει την Ιστορία.

Είπα πιο πριν ότι κέντρο του μυθιστορήματος είναι οι προκαταλήψεις. Όλα βέβαια διαρθρώνονται πάνω σε μια προσωπική ιστορία που συνδέει παρόν και παρελθόν. Αλλά πάνω σ’ αυτή την καλοδεμένη υπόθεση απλώνονται οι έλικες αναρριχώμενων θεμάτων που άπτονται της εικόνας του ξένου και του παράταιρου. Ο Μιχάλης είναι ένας αυτό-παραγκωνισμένος της κοινωνίας. Οι λεπροί εξοβελισμένοι και μιαροί. Οι πρόσφυγες έρχονται να προστεθούν στα πολλά βάρη των νησιωτών.

Θαυμάζω την ικανότητα του Μακριδάκη να συνδέει στοιχεία που φαίνονται άσχετα. Σαν αναρριχητικό φυτό η αφήγησή του απλώνει κλαδιά και πιάνει το παρόν και το συνδέει με το παρελθόν, αρπάζει το μικρό και το καρφώνει στο μεγάλο, αγκαλιάζει το ιδιωτικό και το συρράπτει με το δημόσιο.
 
Το μυαλό μου ν’ ανοίξει να δώσει τροφή στην πένα (MC Yinka):
Ένα απ’ τα καλύτερα βιβλία του Μακριδάκη. Όσα έχω διαβάσει. Το χάρηκα γιατί χάθηκα στους διαδρόμους της ιστορίας. Το χάρηκα επίσης γιατί με προβλημάτισε, μ’ έκανε να σκεφτώ πίσω απ’ τα δελτία ειδήσεων, να ξαναδώ τη στάση του ανθρώπου απέναντι στον άνθρωπο.


> Ο Γιάννης Μακριδάκης γεννήθηκε το 1971 στη Χίο και σπούδασε μαθηματικά. Από το 1997, που ίδρυσε το Κέντρο Χιακών Μελετών με σκοπό την έρευνα, αρχειοθέτηση, μελέτη και διάδοση των τεκμηρίων της Χίου, οργανώνει τα ερευνητικά και εκπαιδευτικά προγράμματα του Κέντρου, επιμελείται τις εκδόσεις του και διευθύνει το τριμηνιαίο περιοδικό "Πελινναίο". Έχει γράψει τα βιβλία "Συρματένιοι, ξεσυρματένιοι, όλοι. Χιώτες πρόσφυγες και στρατιώτες στη Μέση Ανατολή: Μαρτυρίες 1941 - 1946" (εκδ. Κ.Χ.Μ., Πελινναίο 2006) και "10.516 μέρες: Ιστορία της νεοελληνικής Χίου 1912 -1940", ιστορικό αφήγημα (εκδ. Κ.Χ.Μ., Πελινναίο 2007), το πρώτο μυθιστόρημά του "Aνάμισης ντενεκές" (Eστία 2008) κυκλοφόρησε τον επόμενο χρόνο (2009) και στα τουρκικά, "Η δεξιά τσέπη του ράσου", νουβέλα (Εστία 2009), "Ήλιος με δόντια", μυθιστόρημα (Εστία 2010), "Λαγού μαλλί", νουβέλα (Εστία 2010), "Η άλωση της Κωσταντίας", μυθιστόρημα (Εστία 2011), "Το ζουμί του πετεινού", νουβέλα (Εστία 2012), "Του Θεού το μάτι", νουβέλα (Εστία 2013), "Αντί Στεφάνου", (Εστία 2015), "Η πρώτη φλέβα", νουβέλα (Εστία 2016).

Πάπισσα Ιωάννα

Tuesday, December 12, 2017

Τρούμαν Καπότε, “Εν ψυχρώ”

Θρυλικό βιβλίο. Μια πραγματική ιστορία που γίνεται μυθιστόρημα. Χωρίς να προδίδεται η αλήθεια. Χωρίς να εκπίπτει η λογοτεχνία. Όλα ριγμένα ξανά στο χαρμάνι της αφήγησης.


Truman Capote
“In Cold Blood”
1966          
         
Τρούμαν Καπότε
“Εν ψυχρώ”
μετ. Α. Κορτώ
εκδόσεις Πατάκη -2017    


Εμβληματικό έργο. Γραμμένο στην Ιστορία. Πρότυπο αυτού που ονομάστηκε Non-fiction. Πρόκειται για έργα που σχετίζονται με τη δημοσιογραφία και ακολουθούν τη λεγόμενη New Journalism.

Ο Καπότε λειτουργεί ως συγγραφέας σαν δημοσιογράφος. Με απλά λόγια καταπιάνεται με ένα πραγματικό γεγονός, τη δολοφονία των τεσσάρων μελών της οικογένειας Clutter, και το κάνει λογοτεχνία με τη μέγιστη δυνατή ακρίβεια. Δηλαδή κάνει πρώτα έρευνα σαν δημοσιογράφος, καταγράφει τα περιστατικά, συγκεντρώνει μαρτυρίες, βρίσκει άρθρα και reportage. Κι έπειτα γράφει τα γεγονότα, με μια πολυφωνική – πολυεστιακή αφήγηση, που βλέπει όλες τις πτυχές, ακόμα και των δύο δολοφόνων. Μ’ αυτόν τον τρόπο εισάγει τη δημοσιογραφία μέσα στη λογοτεχνία και τη λογοτεχνία μέσα στην επικαιρότητα.

Μέχρι κάποιο σημείο παρακολουθούμε στεγνά τη διαδρομή των μελών της οικογένειας εκείνη τη μέρα. Ο πατέρας Herbert Clutter, πολύ αγαπητός στην περιοχή, η ψυχικά διασαλευμένη μητέρα, η κόρη Nancy και ο γιος Kenyon κάνουν ό,τι περίπου έκαναν στη φυσιολογική ζωή τους. Μέχρι εκεί δεν πετάμε από την έξαψη… αλλά όταν βρίσκονται κατακρεουργημένοι, χωρίς λόγο, χωρίς εμφανείς εχθρούς, χωρίς κίνητρο, έρχεται το ισχυρό ενδιαφέρον να μας παρασύρει. Και παράλληλα δύο πρώην κατάδικοι, ο Richard Eugene "Dick" Hickock και ο Perry Edward Smith, περνάνε από την περιοχή και λίγο πολύ ξέρουμε ότι αυτοί διέπραξαν το αποτρόπαιο έγκλημα, αλλά μένει ένα μεγάλο ερωτηματικό, γιατί και πώς.

Η βασική του βιβλίου καινοτομία συναντά τον αναγνώστη. Σαν να διαβάζει αυτός εφημερίδα σε συνέχειες και αναζητώντας το σημείο τομής του πριν και του μετά τον φόνο. Μια οικογένεια που βρίσκεται κατακρεουργημένη, δυο περαστικοί κατάδικοι φτάνουν στο έγκλημα. Δεν είναι αστυνομικό, δεν είναι δικαστικό. Είναι μια αληθινή ιστορία που γίνεται λογοτεχνία με την πιστότητα της δημοσιογραφίας, αλλά και με τη φαντασία του συγγραφέα, που δεν προδίδει την αλήθεια.

Δεν γράφω άλλα. Είναι μια ανατροπή της λογοτεχνικής γλώσσας και φαντασίας, και μαζί μια ανανέωση.


> Ο Τρούμαν Καπότε (1924-1984) γεννήθηκε ως Τρούμαν Στρέκφας Πέρσονς στη Νέα Ορλεάνη και μεγάλωσε στο Μόνροβιλ της Αλαμπάμα. Μαζί με την Κάρσον ΜακΚάλλερς, τη Γιουντόρα Γουέλτυ, τον Γουίλλιαμ Φόκνερ, εκπροσωπεί (με τον δικό του εκκεντρικό τρόπο) τη λογοτεχνία του αμερικανικού Νότου. Μάλιστα, στο περίφημο μυθιστόρημα της Χάρπερ Λι "To Kill a Mockingbird" (Ελληνική απόδοση: "Όταν σκοτώνουν τα κοτσύφια" εκδόσεις Bell, 1984, 2005) ο χαρακτήρας του νεαρού, ιδιόρρυθμου Ντιλ είναι εμπνευσμένος από τον Καπότε. Η λογοτεχνική του καριέρα άρχισε όταν μετακόμισε στη Νέα Υόρκη, όπου μέσα σε λίγο καιρό είχε γίνει σχεδόν διάσημος: τόσο για τα διηγήματά του όσο και για το παράξενο ντύσιμό του. Το πρώτο του μυθιστόρημα, "Άλλες φωνές, άλλοι τόποι", κυκλοφόρησε το 1948 και προκάλεσε σκάνδαλο γιατί έθιγε το ζήτημα της ομοφυλοφιλίας (που ήταν τότε ταμπού). Στη συνέχεια, ο Καπότε ταξίδεψε στην Ευρώπη, εξέδωσε μια συλλογή διηγημάτων και κατάφερε να γίνει εκ των ων ουκ άνευ στα πάρτι και των δύο ηπείρων. Ακολούθησε το μυθιστόρημα "Η άρπα από χορτάρι" (1951), και το "Πρόγευμα στο Τίφφανυς" (1958), που εξυμνεί την πόλη της Νέας Υόρκης και τη ζωή έξω από τους κοινωνικούς θεσμούς. Η ενασχόληση του Καπότε με τη δημοσιογραφία κατέληξε στο μυθιστόρημα-ρεπορτάζ "Εν ψυχρώ", το οποίο εμπνεύστηκε από ένα ειδεχθές έγκλημα που συνέβη στο Κάνσας. Όπως γράφουν οι κριτικοί και οι βιογράφοι του (όπως ο Τζόσεφ Γουολτμέιρ και ο Τζόρτζ Πλίμπτον), ο Τρούμαν Καπότε ήταν "ένας Νότιος, γοτθικός συγγραφέας, δημοσιογράφος και γλεντζές". Αυτό τα λέει όλα..

Πάπισσα Ιωάννα

Friday, December 08, 2017

Luigi Bartolini, “Ο κλέφτης των ποδηλάτων”

Η κλοπή ποδηλάτων μια θαυμάσια αφορμή για περιήγηση στη μεταπολεμική Ρώμη. Μια μικρο-σκοπική ματιά στην καθημερινότητα που είναι γεμάτη τύπους, πρώην φασίστες και νυν περιθωριακούς, μικροαπατεώνες αλλά και καλά οργανωμένους εγκληματίες, άβουλους αστυνομικούς και ένα κράτος που δεν ξέρει πώς να ξαναβρεί τα βήματά του.


Luigi Bartolini
“Ladri di biciclette”
1946

“Ο κλέφτης των ποδηλάτων”
μετ. Κ. Καφετζή
εκδόσεις Μεταίχμιο -2017


Η ταινία του Vittorio De Sica του 1948 θεωρείται ένα απ’ τα αριστουργήματα του ιταλικού νεορεαλισμού. Έλαβε μάλιστα βραβείο Oscar το 1950 κι έχει χαρακτηριστεί ως μια από τις σημαντικότερες ταινίες ever.

1944: ένας φτωχός συγγραφέας χρησιμοποιεί το ποδήλατό του (έχει μάλιστα δύο), για να κάνει βόλτες και να εμπνέεται. Μια μέρα όμως του το κλέβουν. Κι αυτός αφιερώνει μέρες και ώρες στα στέκια των κλεφτών και των κλεπταποδόχων για να το βρει. Ξέρει όμως ότι μάλλον είναι μάταιο. Ένας τεράστιος στρατός από κλεφτρόνια, τσιλιαδόρους, κλεπταποδόχους, μάστορες κ.ο.κ. εξαφανίζουν τα ίχνη από τα κλεμμένα ποδήλατα, είτε αποσυναρμολογώντας τα σε εξαρτήματα είτε αλλοιώνοντας πλήρως τα χαρακτηριστικά τους. Κι έπειτα τα προωθούν στην αγορά.

Το έργο πέρα από τον πρωταγωνιστή-θύματος δεν έχει άλλους χαρακτήρες. Αυτό όμως δεν το μειώνει καθόλου. Η περιδιάβαση του αφηγητή είναι αφενός μια θαυμάσια εξιστόρηση σκηνών και περιπετειών. Αλλά ταυτόχρονα και μια μικρή μελέτη, ένα ζωντανό δοκίμιο, για την κλοπή και την κουλτούρα της. Οι τρόποι, οι συνήθειες, οι πρακτικές. Και με κέντρο αυτό εκτείνονται επάλληλοι κύκλοι, που ξεκινούν από την τοιχογράφηση της ιταλικής κοινωνίας. Της μεταπολεμικής. Ο μικρόκοσμος του περιθωρίου, των μικροαπατεώνων, της ευρύτερης κοινωνικής ζωής μιας χώρας που βγαίνει από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Νεορεαλιστικά ο κόσμος αποδίδεται μέσα στην καθημερινότητά του. Μέσα στα κόλπα για την επιβίωση. Στις απατεωνιές για να βγει το μεροκάματο. Στο πολύβουο μελίσσι τύπων και στιγμιότυπων.

Παράλληλα, ξεδιπλώνεται το πολιτικό σκηνικό. Η απο-φασιστοποίηση της Ιταλίας μες στη δεκαετία του ’40. Οι παλιοί fascisti κρύβονται ή κατηγορούν τους άλλους για φασίζουσα συμπεριφορά. Το στίγμα του fascista που διακινείται αληθώς ή ψευδώς. Κοινωνικά λοιπόν και πολιτικά η κλοπή των ποδηλάτων εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πεδίο, όπου η ανομία, η απουσία του κράτους, η παραβατικότητα, η αυθαιρεσία, το άτομο ως θύτης και θύμα, οι δυνατότητες επιβίωσης, η μεταπολεμική παρακμή κι οι προσπάθειες ανόρθωσης της κοινωνίας παρελαύνουν ως βασικά συστατικά της γραφής. Πού και πού ακούγονται και φιλοσοβιετικές νύξεις για τη δίκαιη κοινωνία της ΕΣΣΔ, όπου δεν υπάρχουν κλέφτες.

Το 1944 διαδραματίζονται τα γεγονότα. Το 1946 εκδίδεται το βιβλίο. Το 1948 γυρίζεται ταινία. Το 1950 παίρνει το βραβείο Oscar. Κάθε δυο χρόνια το αρχικό κείμενο ανεβαίνει ένα σκαλί, όχι στην καταξίωση αλλά στη δημοφιλία.


> Ο Λουίτζι Μπαρτολίνι γεννήθηκε το 1892 στο Κουπρομοντάνα, ένα χωριό της περιοχής Μάρκε. Σπούδασε Καλές Τέχνες στη Ρώμη και τη Σιένα καθώς και διδασκαλία σχεδίου και έλαβε μέρος σε μεγάλες εικαστικές εκθέσεις αποσπώντας σημαντικά βραβεία. Υπήρξε πάντα πρωτοποριακός στο εικαστικό του έργο και θεωρείται ένας από τους πιο σπουδαίους χαράκτες της Ιταλίας του 20ού αιώνα. Η συγγραφική του δραστηριότητα περιλαμβάνει πάνω από 70 έργα κριτικής, πεζογραφίας και ποίησης, καθώς και πλούσια αρθρογραφία με πολλά ιταλικά λογοτεχνικά περιοδικά αναφοράς. Παρότι οι αντιφασιστικές του πεποιθήσεις είναι εμφανείς σε όλο το λογοτεχνικό του έργο, δεν υπήρξε από τους διανοούμενους που είχαν ενεργό επαναστατική δράση, και γι’ αυτό έχαιρε μιας ιδιότυπης ασυλίας από το φασιστικό καθεστώς. Πέθανε στη Ρώμη το 1963.
Πάπισσα Ιωάννα